چه عواملی در افزایش خطر خودکشی نقش دارند؟
چگونه باید با فردی که در معرض خطر خودکشی است، ارتباط برقرار کرد؟
چگونه میتوان در شرایط بحرانی به فردی با افکار خودکشی کمک کرد؟
تعریف خودکشی و اصطلاحات
- خودکشی: مرگ ناشی از آسیب رساندن، مسموم کردن و یا خفه کردن خود وقتی که شواهد موجود نشان میدهد این کار توسط خود فرد انجام شده و قصد کشتن خود را داشته است.
- اقدام به خودکشی: عملی که توسط فرد به قصد کشتن خود انجام شده است. این عمل میتواند منجر به آسیب غیرکشنده شده یا آسیبی در پی نداشته باشد.
- تهدید به خودکشی: هر رفتار کلامی یا غیرکلامی که نشان از قصد فرد برای صدمه زدن به خود داشته و معمولا حاکی از آن است که یک اقدام به خودکشی یا سایر رفتارهای مربوط به آن، ممکن است در آینده نزدیک اتفاق افتد.
- افکار خودکشی: اشتغال ذهنی با خودکشی که ممکن است به واسطه این افکار فرد برنامه ریزی یا قصد دقیقی داشته باشد یا نداشته باشد(فکر+نقشه).
- آسیب به خود: به رفتارهای صدمه زدن عمدی به خود بدون قصد خودکشی، مثل زدن رگ دست.
خودکشی پدیده پیچیدهای است که حاصل تعامل عوامل مختلف زیستی، روانی، اجتماعی، فرهنگی و معنوی است. خودکشی حاکی از تجربه دردی عمیق، نومیدی و یاس بوده و غلبه درد، ترس و ناامیدی را بر امید نشان میدهد.
افکار خودکشی وقتی پیش میآید که افراد وضعیت خود را به صورت زیر تجربه میکنند:
غیرقابل تحمل – زندگی به قدری دردناک است که غیرقابل تحمل به نظر میرسد.
بیپایان – به نظر میرسد که اوضاع، همیشه همینطور خواهد بود.
غیرقابل فرار – به نظر میرسد هر کاری انجام دهند هیچ تغییری ایجاد نخواهد شد.
بنابراین، افکار خودکشی وقتی پیش میآید که فرد درد خیلی زیادی را تجربه میکند بدون اینکه منابع کافی برای مقابله با آن را داشته باشد. بنابراین دو راه برای پشت سرگذاشتن این زمان سخت وجود دارد: کاهش درد و تقویت ظرفیتهای مقابلهای.
شعار روز جهانی پیشگیری از خودکشی: (2026 – 2024)
تغییر روایت خودکشی (درباره خودکشی صحبت کنیم)
تغییر روایت در مورد خودکشی با هدف الهام بخشیدن به افراد، جوامع، سازمانها و دولتها برای مشارکت در بحثهای باز و صادقانه، پیرامون خودکشی و رفتار خودکشی است. با شروع این گفت و گوهای حیاتی، میتوانیم موانع را از بین ببریم، آگاهی را افزایش دهیم و فرهنگهای بهتری در جهت درک و حمایت، ایجاد نماییم.
خودکشی به عنوان یک فرایند، مراحلی را شامل می شود؛ همچون
- میل و آرزوی مرگ (Desire to Die)،
- افکار خودکشی (Suicide thoughts)،
- طرح ریزی/نقشه (Planning)ً،
- اقدام به خودکشی (Suicide Attempts)
- و نهایت به خودکشی کامل (complete suicide)
- به طوری که میزان خطر با گذر از هر مرحله رو به افزایش میرود(پیسانی و همکاران،2015).
عوامل محافظت کننده:
– چه دلایلی برای زندگی داری؟
– چه چیز مانع از آن میشود که به زندگیت پایان دهی؟ (خانواده، اعتقادات مذهبی و …)
– وقتی در گذشته افکار خودکشی داشتی، چکار کردی؟ چه چیز باعث شد خودکشی نکنی؟
– تا این لحظه چه چیز مانع از پایان دادن به زندگیت شده است؟
ارزیابی افکار فعلی خودکشی:
تا به حال فکر کردهای زندگی ارزش زندگی کردن را ندارد؟
تا به حال به پایان دادن به زندگیت فکر کردهای؟
تا به حال آرزوی مردن کردهای؟
تا به حال در مورد خودکشی فکر کردهای؟
آیا همین حالا به آن فکر میکنی؟
اغلب چقدر به خودکشی فکر میکنی؟ (روزانه، هفتگی)
این افکار چقدر طول میکشد؟ (ثانیه؟ دقیقه؟ ساعت؟)
این افکار چقدر شدید هستند؟ اگر بخواهی شدت آن را از 1 تا 10 درجه بندی کنی، چه نمرهای به آن میدهی؟
ارزیابی وجود طرح و نقشه برای خودکشی:
آیا نقشه یا برنامهای برای پایان دادن به زندگیت داری؟
آیا طرح و نقشهای برای صدمه زدن به خودت(کشتن خودت) داری؟
کی، کجا و چگونه؟
اگر نقشهای داری چطور میخواهی آن را انجام دهی؟
ارزیابی قصد خودکشی:
گفتی دوست داری بمیری و حتی به خوردن قرص فکر کردهای، قصد انجام این کار را داری؟
این قصد چقدر قوی است؟
ارزیابی احتماًل عملی کردن نقشه خودکشی و مرگ بار بودن آن:
برای تعیین میزان احتمال اجرای نقشه خودکشی و کشنده بودن آن، حیطههای زیر را ارزیابی کنید:
– فراهم کردن مقدمات کار و تعیین زمان و مکان انجام آن
– آیا زمان و مکان خاصی را برای عملی کردن نقشهات انتخاب کردهای؟ کی و کجا میخواهی این کار را انجام دهی؟
– وسایل لازم برای عملی کردن نقشهات را داری؟ آیا به آنها دسترسی داری؟ چه قرصهایی در منزل داری؟ قرصها را از کجا میخواهی تهیه کنی؟
– گفتی میخواهی با اسلحه خودکشی کنی، اسلحه را از کجا میخواهی تهیه کنی؟
– تعیین میزان مرگبار بودن روش بیمار برای خودکشی
– رتق و فتق امور زندگی شامل نوشتن یادداشت خودکشی و وصیت نامه، تسویه حساب با دیگران، روشن کردن تکلیف اموال
ارزیابی اقدامات قبلی برای خودکشی
- ارزیابی اقدامات قبلی برای خودکشی و عوامل برانگیزان آن
آیا تا به حال به شکل جدی به خودکشی فکر کردی و اقدام به خودکشی کردهای؟
چه چیز باعث شد که اقدام به خودکشی کنی؟
- کشنده بودن اقدام
کشنده بودن روشها را بررسی کنید. احتمال نجات پیداکردن چقدر بود؟
- تکانهای بودن
آیا اقدام به خودکشی در اوج خشم انجام شده(تکانهای) یا به دقت در مورد آن فکر شده و روز و زمان آن از قبل تعیین شده بود؟(برنامه ریزی شده؟)، هدف آن چه بود؟(صدمه به خود یا دیگران؟)
- مصرف مواد
آیا بیمار در زمان اقدام به خودکشی تحت تاثیر مواد بوده است؟
- پیامد
آیا بعد از اقدام به خودکشی نیاز به اقدامات پزشکی بوده؟ چگونه به آن دسترسی پیدا کرده است؟(برای مثال آیا خود فرد برای درخواست کمک، به کسی یا جایی تلفن زده و یا دیگران او را بیهوش پیدا کرده بودند؟)
- احساس فرد در مورد زنده ماندن
بعد از نجات پیدا کردن چه احساسی داشتی؟ احساس گناه، پشیمانی، خجالت، سرزنش خود، سرخوردگی(برای مثال حتی این کار را هم نتونستم درست انجام بدم.)
ارزیابی تاریخچه روانپزشکی
- وجود تاریخچه مشکلات روانپزشکی:
به ویژه افسردگی و سایکوز و یا وجود علائمی که ممکن است حاکی از وجود یک بیماری روانی تشخیص داده نشده باشد
- وجود مشکلات کنترل تکانه:
مانند پرخاشگری، رفتارهای پر خطر و برون ریزی جنسی
فکر می کنی روی اعمال و رفتارت کنترل داری؟
فکر می کنی چقدر خارج از کنترل هستی؟
چه وقت هایی احساس می کنی روی خودت کنترل نداری؟ در چنین مواردی چیکار می کنی؟
آیا الکل و یا مواد مصرف می کنی؟
ادوین اشنایدمن در مقاله خود در سال 1993 می گوید:
حالا که به پایان پژوهشهای در حوزه خودکشی شناسی نزدیک میشوم شاید بتوانم آنچه در ذهن بوده را در چهار کلمه خلاصه کنم:
“روان درد علت خودکشی است.”
روان درد به آسیب، تالم، آزردگی، رنج و درد روانی در روان و ذهن فرد گفته میشود و اساسا دردی است روانشناختی. خودکشی هنگامی رخ میدهد که روان درد از نظر فرد به حد تحمل ناپذیر میرسد.
نامه خودکشی دانشجوی دختر:
” همیشه همه چیز همانطور که آدم میخواد پیش نمیره.
از مادرم میخوام منو ببخشه از پدرم هم همینطور.
وقتی نیستم و از پیشتون رفتم برای بخشش گناهانم دعا کنید.
به مادرم بگید صبر داشته باش، تموم میشه این روزهای سخت.
مادر عزیزم به پسری دل بستم که خانوادش اجازه ندادند ما به هم برسیم. وقتی رفتم گریه نکن در نبودنم.
من برام سخته زندگی کنم.
وقتی خاکم کردید قرآن تو قبرم بزارید. هر پنجشنبه سرخاکم بیایید.
به خاطر کاری که کردم از خدا طلب بخشش کنید.
من یک لحظه هم نمیتوانم زندگی کنم.
فقط مادرم، بهش بگید منو ببخشه و از خدا هم بخواد منو ببخشه.
وقتی نیستم در حقم خیرات کنید. برای آمرزش گناهانم و به خاطر عفو از کاری که کردم.
بدهیهای منو بدید. به هرکی بدهی دارم بهش بدید.
مونا_رقیه همکلاسیم_زهره هم اتاقیم_مریم؛ به همه اونایی که میشناسم ازشون طلب بخشش کنید.
مادرم خیلی دوستت دارم. ”
سخن آخر:
همراهان گرامی اگر فردی با شما در مورد خودکشی صحبت کرد حتما جدی بگیرید. شوخی با احساسات اطرافیان ممکنه نتیجهای برگشتناپذیر در پی داشته باشد.
“روان من” نگران سلامتی شماست، بنابراین اگر با افکار خودکشی دست و پنجه نرم میکنید با ما تماس بگیرید.
[…] افکار خودکشی […]